AFRİKALI KÜÇÜK KIZLARIN SÜNNET DEHŞETİ!
İnsan soyunun doğduğu topraklardır Afrika. Daha doğrusu modern insanın (Homo sapiens) evrimleştiği topraklardır. Günümüzde ise Afrika ülkeleri kuraklıkla, açlıkla, kabileler arası savaşlarla uğraşmasına rağmen, dünyanın geri kalanının pek de umurunda değildir. Ulusarası yardım kuruluşlarının yaptığı göstermelik yardımlar ya yerine ulaşmıyor ya da ulaşsa bile yeterli olmuyor. Oysa zamanında zengin yeraltı madenleri nedeniyle Afrika'yı işgal ederek sömürgeleştiren ve iliklerine kadar sömüren Avrupalı devletler (Başta Fransa ve İngiltere/Birleşik Krallık olmak üzere Belçika, Almanya, İtalya, Portekiz ve İspanya) artık Afrika'da sömürülecek bir şey kalmadığını anladıklarında din, dil ve kültürlerini burada bırakarak geri çekilmek zorunda kaldılar! Tam da burada Kenya'nın kurucu devlet başkanı ve bağımsızlık lideri Jomo Kenyatta'nın etkileyici ve tarihi sözünü hatırlatmadan geçemeyeceğim. Tarihe geçen sözünde şöyle demiş Kenyatta: "Batılılar geldiklerinde ellerinde İncil, bizim elimizde topraklarımız vardı. Bize gözlerimizi kapayarak dua etmeyi öğrettiler. Biz de öyle yaptık. Fakat gözümüzü açtığımızda bizim elimizde İncil, onların elinde ise bizim topraklarımız vardı."
Bu sömürgelerden biri olan Somali hakkında kısaca bilgi vermek istiyorum. Çünkü okuduğum kitabın yazarı olan dünyaca ünlü model Waris Drie Somalili olup, ülkesinin coğrafyası, ekonomisi, gelenekleri ve kültürü hakkında az duyulmuş bilgiler vermektedir.
Somali, Doğu Afrika'da Afrika Boynuzu olarak bilinen bölgede yer alır. Hint Okyanusu ve Aden Körfezi'ne kıyısı olan ülkenin, batısında Etiyopya, güneybatısında Kenya, kuzeybatısında ise Cibuti yer alır. Başkenti Mogadişu'dur.
Somali,19. yüzyılın sonlarından itibaren İngiltere tarafından sömürgeliştirilen ülkenin kuzeyi (Britanya Somalisi) ve İtalya tarafından sömürgeleştirilen ülkenin güneyi ise (İtalyan Somalisi) yönetimi altında kalmış ve 1960 yılında bu iki sömürge bölgesinin birleşmesiyle ülke bağımsızlığına kavuşmuştur. Ancak 1991 yılında ülkede çıkan iç savaş 15 yıl sürmüştür. Günümüzde Somali, Federal Parlamenter Cumhuriyet sistemiyle yönetilmektedir. İdari olarak merkezi otoriteyi Somali Federal Hükümeti sağlamakta olup Cumhurbaşkanı ve Başbakan tarafından yürütme yetkisi paylaşılmaktadır.
Somali Afrika kıtasının en uzun kıyı şeridine sahip olup efsanevi antik Punt Krallığı'nın topraklarıdır. "Şairler Ülkesi" olarak bilinen Somali'de halkın büyük bir bölümü kültürel olarak tabu kabul edildiği için balık tüketmezler.
Bu genel bilgilerden sonra Waris Dirie'nin Somali'nin çöllerinden başlayıp, Londra'ya olan yolculuğunu, New York'a gidişini, ünlü oluşunu ve yaşadığı tüm zorlukları oldukça samimi ve içten bulduğum bir anlatımla yazdığı otobiyografisine geçebilirim.
Magazin dünyasına olan ilgim çok değildir. Bu nedenle kitapçı raflarında gördüğüm ve incelediğim "Çöl Çiçeği" kitabını elime almadan önce Waris Dirie adlı bir modelin varlığından haberim bile yoktu. Üstelik hiçbir modelin hayat hikayesi de ilgimi çekmiyordu. Ta ki arka kapak yazısında "kadın sünneti"ni okuyuncaya kadar. Afrika'da uygulanmakta olan geleneksel kadın sünnetini duymuş ama üzerinde durmamıştım. Kitabı satın aldım ve okudum. Okuduğum ve altını çizdiğim satırları sizlerle paylaşmak istiyorum. Çünkü ister modern toplumda olsun isterse kuş uçmaz kervan geçmez çöllerde olsun tüm kadınlara ışık tutacağına ve mücadeleden asla vazgeçmeyenlerin her daim kazanacaklarına olan inancımı pekiştiriyor.
Waris Dirie, Somali'nin güneyindeki çölde deve ve domuz sürülerini güden göçebe bir ailede doğar. Annesi ona yerli dilde çöl çiçeği anlamına gelen Waris adını koyar. İki üç yaşlarında deve çobanlığı yapmaya başlamış. Somali'de deve çok önemliymiş. Kızlar evlendirilirken başlık parası olarak deve isteniyormuş. Öyle ki, Somali'de insandan çok deve varmış. Bu "Şairler Ülkesi"nde şiirlerin çoğu deve üstüne söylenir, devenin kültürleri için önemi nesilden nesile sözlü olarak aktarılırmış. Somali halkının yüzde 60'ından fazlası hayatını hayvan besiciliğinden kazanan göçebelermiş.
Waris'in söylediğine göre, "Somali'de halk kabilelere ayrılır, her biri kendi kabilelerine aşırı derecede bağlıdır. Buna kabile gururu denir. Somali tarihi boyunca çıkan savaşların kaynağı da bu gururdur." Yani çıkan iç savaşın nedenini kabile gururuna bağlıyor.
Waris beş yaşında iken geleneksel olan ve ilkel şartlarda bir taşın üzerinde yapılan sünnetle tarifi imkansız acılar çeker. Şanslıdır çünkü sünnet sonrası hayatta kalmıştır. Oysa, sünnetten sonra kan kaybı ve enfeksiyondan ölen kız çocuklarının sayısı çok fazladır. BM'in bildirisine göre bu sayı iki milyondur! Evlenme çağına gelmeden önce küçük kızların evliliğe hazırlanması bakımından sünnet edilmesi zorunludur. Aksi halde kızlar evlenemez, evde kalırlar.
"Somali'de yaygın olan inanca göre kızların bacakları arasında, doğarken getirdikleri, ama temiz olmayan kısımlar vardır. Bunların vücuttan uzaklaştırılması gereklidir. Klitoris, labia minora ve labia majoranın büyük bir kısmı kesilir, sonra yara dikilerek kapatılır, geride sadece genital bölgede bir iz kalır. Sonuç olarak Somali'de tüm genç kızlar, küçük bir kızdan kadınlığa geçişlerinin işareti olan bu töreni büyük bir arzu ve endişe ile beklerler." (Çöl Çiçeği, s:48-49)
Dört bin yıldır Afrika kültürlerinde kadınlar sünnet edilmekteydi. Günümüzde hala 28 Afrika ülkesinde kadınlar sünnet ediilmekte. Kadın sünnetini erkekler desteklerken, anneler kızlarının kocasız kalması korkusuyla buna göz yummaktalar. Sünnet olmamış bir kadın; kirli, tecavüze uğramış ve evlenilmez kabul edilmekte çünkü.
Waris on iki yaşına gelmiştir ama okuma-yazması yoktur. Çünkü Somalicenin 1973'e dek yazılı bir alfabesi yoktur. Babası, onu beş deve karşılığında ihtiyar bir adamla evlendirmek isteyince Waris evden kaçar çölü geçerek Mogadişu'daki ablasının yanına gider. Sonrasında kendi şansını kendi yaratır. Teyzesinin kocası Somali'nin Londra Büyükelçisidir ve Londra'ya götürmek için bir hizmetçi aramaktadır. Waris, eniştesine yalvar yakar hizmetçi olarak Londra'ya gider. Bundan sonrasını merak ediyorsanız kitabı okumalısınız. :)
Waris Dirie, model olarak ünlendikten sonra Birleşmiş Milletler Nüfus Teşkilatı kendisini kadın sünnetini durdurmak için sürdürdükleri mücadeleye davet eder. Dünya Sağlık Örgütü ile yapılan çalışmalar sonucu problemi gözler önüne seren oldukça dehşet verici istatistiklere ulaşılır. Kadın Sünneti ya da bugün tercih edilen deyimle Kadınlarda Genital Sünnet (KGS) Afrika'nın 28 ülkesinde sıkça uygulanmaktadır. BM, bu uygulamanın 130 milyon kız ve kadında gerçekleştirildiğini tahmin etmektedir. Her yıl 2 milyon kız çocuğu bunun kurbanı olmakta. Sağ kalanlarda ise sakatlıklar görülmekte. Gerçekte bu şekilde sakat bırakılan kızların sayısı azalmak yerine gitgide artmakta. Avrupa ve Amerika'ya göç eden çok sayıda Afrikalı, uygulamayı da beraberlerinde getiriyorlar. Hastalık Kontrolü ve Önleme Merkezi'nin tahminlerine göre New York'ta 27 bin kadın bu işlemden geçmişti.Bu yüzden Amerika'da pek çok eyalet KGS'yi yasaklayan kanunlar geliştiriyor.
BM'nin Fahri Büyükelçisi olan Waris Dirie, Kadın Sünnetini tüm dünyaya duyurmak ve önlem alınması için BBC ekibiyle Afrika'ya uçar ve kendi yaşamını anlatan yarım saatlik bir belgesel çekilir. Okuduğum "Çöl Çiçeği" kitabı on bir ülkede aynı anda yayınlanarak ses getirdi. Bu yazımı okuyan sizler de eminim bu sesi (çığlığı mı demeliyim?) duyabilirsiniz...
