GENEL KÜLTÜR: Almanya

ŞİİRLERİ İÇİN, "DUYGULARIMIN ANI DEFTERİ" DİYEN J. W. von GOETHE'NİN DOĞDUĞU EV

"Doğa bilimlerindeki çalışmalarım olmasaydı, insanlığı bu kadar iyi anlayamazdım. Ancak onlarla saf düşünceye bu kadar yaklaşabiliyoruz, algıların ve anlayışımızın hatalarını bu kadar iyi gözlemleyebiliyoruz, karakterin zayıf ve güçlü yönlerini görebiliyoruz." - Goethe

Johann Wolfgang von Goethe, Alman edebiyatının yanı sıra dünya edebiyatının en büyük yazarlarından, şairlerinden ve düşünürlerinden biridir. 28 Ağustos 1749'da Frankfurt'ta doğmuş, 22 Mart 1832'de 83 yaşında Weimar'da hayatını kaybetmiştir. Goethe, yalnızca bir edebiyatçı değil; aynı zamanda hukukçu, doğa bilimci, ressam ve Weimar Dükalığı'nda bakanlık yapmış bir siyasetçidir.

Frankfurt'ta gittiğimde Goethe'nin evini ziyaret etmeden dönmek olmazdı benim için.. Goethe'nin gençlik yıllarında (25 yaşında) yazdığı mektup-roman (epistolar) "Genç Werther'in Acıları" kitabını okumuş, Werther'in duygusal isyanından etkilenmiştim. Yalnızca ben mi etkilenmiştim? Genç Werther'in Acıları kitabı Almanya'da yayımlandığında, o dönemin gençliğini etkisi altına almış; gençler Werther gibi konuşmaya ve onun gibi ölmeye başlamışlardı (kitabı okuyan birçok genç onun gibi intihar etmişti). Hatta Genç Werther'in kıyafetleri yeni bir moda yaratmış, gençler onun giydiği altın düğmeli mavi frak, sarı pantolon ve fırfırlı beyaz gömlek giyinmeye başlamışlardı. Denilir ki, Napolyon bile bu kitabı sürekli yanında taşırmış.

Goethe'nin 81 yaşında yazmaya başladığı Faust'ta ise (Faust Almancada yumruk demektir) Doktor Faust, hayatın anlamını, evrenin sırlarını ve sınırsız bilgiyi arayan ama doyumsuzluğa düşen bir bilgedir. Hayatından ve ulaştığı bilgiden memnun olmayan Faust, dünyevi zevkler, sınırsız güç ve ilim elde etmek için ruhunu şeytana (Mefistofeles) satar. Günlük dilde ve edebiyatta Faust veya Faustyen (Faustian) kavramı şu anlama gelir: Anlık güç, başarı, zenginlik veya dünya zevkleri uğruna, kendi ahlaki değerlerinden, vicdanından ve ruhundan vazgeçmesi durumu.

Kısaca yukarıda bahsettiğim iki kitabından başka Goethe'nin Marienbad şiirlerini de okumuştum. 74 yaşında olan Goethe'nin 19 yaşındaki Ulrike'ye olan büyük aşkını ve evlenip yeni bir yaşam kurma düşünü, kimselere göstermeden yazdığı şiirlerindeki coşkunluğa ve içtenliğe hayran kalmıştım. Weimar Dükü, Goethe için Ulrike'yi annesinden istemiş ama oyalayıcı bir cevap almıştı; ne evet ne de hayır. Böylece Goethe, aşkını dizelere dökmüştü. Marienbad şiirlerinden birinde şöyle der Goethe:

"Acı içinde kıvranıp susmaya mahkum olduğumda,

Tanrı bana çektiğim acıları dile getirme gücü verdi."

(Marienbad Şiirleri ile ilgili detaylı bilgi için Stefan Zweig'in İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar / On İki Tarihsel Minyatür, Can Yayınları kitabına bakabilirsiniz.)

6 kardeşi olmasına rağmen yetişkinliğe ulaşan tek kız kardeşi Cornelia ile Frankfurt'taki aynı evde yaşamış, aynı eğitimi almıştı Goethe. Yazdığı eserleri önce kız kardeşine okutacak kadar onun fikirlerine değer verirdi. Goethe'nin arkadaşı ile yaptığı mutsuz evlilik sonrası Cornelia, 26 yaşında doğum yaparken hayatını kaybeder. Kız kardeşinin kaybı, Goethe üzerinde ömür boyu sürecek derin bir travma yaratır.

Yetişkinlik döneminde Weimar Dükalığı'na giden Goethe, entelektüel ve sanatsal alanlarını burada daha da geliştirir. Bakanlık yapar ve şehrin sanatsal ve kültürel kalkınmasına yardımcı olur. Goethe, Veimar'da toplum baskısına rağmen, uzun süre birlikte yaşadığı Christianae Vulpius ile 19 Ekim 1806'da evlenir. Bu evlilikten beş çocuğu olur. Ancak bu çocuklardan sadece en büyük oğulları Julius August Walther von Goethe yetişkinliğe kadar hayatta kalmış, diğerleri ise ya doğumda ölmüş ya da doğduktan kısa süre sonra hayatlarını kaybetmiştir. Hayatta kalan oğlu Julius August ise babasından iki yıl önce 1830 yılında Roma'da ölmüştür.

Goethe ise 22 Mart 1832'de Weimar/Almanya'da kalp krizinden ölmüştür. Mezarı, Weimar Tarihi Mezarlığı'ndaki Dük Mezarlığı'ndadır.

Goethe'nin kısaca yazdığım hayatından sonra Frankfurt'ta bulunan Goethe Haus'u anlatmaya geçebilirim. Goethe'nin doğduğu ev üç katlı olup, önünde küçük bir bahçesi olan döneminin mimarisini yansıtan şirin bir evdi. Binanın katlarını gezdikçe, mutfağını da görünce Goethe ailesinin oldukça zengin olduğunu söyleyebilirim. Özellikle mutfağındaki eşyaların ve tertibatın dönemine göre çok ileri olduğunu, su sisteminin bile mutfakta yapıldığını görmek beni şaşırttı.

Frankfurt'un dört bir yanını gezdiren ve tanıtan, kendisiyle her zaman gurur duyduğum, halasının gülü yeğenim Ecem Solim ve eşi Levent Solim'e çok teşekkür ederim. Her ikisi de uzman doktor olarak Frankfurt'ta çalışmaktalar. Çalışmalarında üstün başarılar diliyorum...