Abraham Lincoln etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Abraham Lincoln etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

15 Kasım 2026 Pazar

 



HAYATLARINI BORÇ ÖDEMEKLE GEÇİRMİŞLERDİ


"Borç yiğidin kamçısıdır" demiş atalarımız. Borçlan ki, borcunu ödemek için çalış, çabala, gayret et, tembellikten kurtul anlamında. Geleneksel kültürümüzde borcunu ödeme imkanı varken ödemeyen, kaçınan veya verdiği sözü tutmayan kişilerin toplumdaki güvenilirliği ve ahlaki duruşu zedelenir ki, bunun için de "Borç namustur" deyimi eskiden bugünlere dek gelmiştir. 

Öyle ki, Anadolu Selçuklu Devleti ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde lonca ve ahilik teşkilatlarında yazılı senetler yerine söz esas alınırdı. Bir esnafın ya da tüccarın verdiği söz, onun piyasadaki tek teminatıydı. Borcunu zamanında ödemeyen veya söz verip de yerine getirmeyen kişi, toplum içinde "namusunu" (güvenilirliğini) kaybetmiş sayılır ve ticari hayattan dışlanırdı.

O zamanlar öyleydi ama günümüzde borç içinde olmayan var mı? diye sorabilirsiniz. Cevabınızın "Hayır, yok" olacağını varsayıyorum. Ya da şöyle sorayım; paranızı herhangi bir yere yatırdınız ve kaybettiniz mi? diye. Cevabınız evet ise dünyaca ünlü kişilerin, hatta parlak zekalı olanların bile paralarını batırdıklarını, borçlarını ödemek için bir ömür çalıştıklarını söylersem, birazcık teselli bulur musunuz?

Mark Twain. (Vikipedi)

- Mark Twain, buhar makineleri, deniz telgrafları ve matbaacılık gibi çeşit çeşit makinelerin buluşlarına para yatırmış ve yüz bin dolar kaybetmişti. Twain'in para yatırmadığı tek bir yeni buluş vardı; o da telefondu. Telefona para yatırmayı reddetmişti. Oysa telefon, yatırımcılarına milyonlar kazandırmıştı. Akrabası ile ortak giriştiği işte ise varını yoğunu kaybetmişti.

Twain'ın borçlarını ödemek için yakın dostu H.H. Rogers'in yardımını kabul etmediği gibi hayranları tarafından milli yardım adı altında topladıkları paraları da kabul etmemiş ve hepsini sahiplerine iade etmişti. Tüm borçlarını kendisi ödemekte ısrar etti. Bunun için de hayatı boyunca en nefret ettiği şeyi yaptı, konferanslar verdi. Bütün dünyayı dolaşarak verdiği konferanslar tam altı yıl sürmüş ama sonunda bütün borçlarını ödemişti.

İngiltere Kralı II. Charles. (The Guardian)

- İngiltere Kralı II. Charles, o kadar borca batmıştı ki günümüz Amerika'sındaki  Pensilvanya denilen bölgeyi 75 Dolar karşılığında William Penn'e satmıştı.



- Ünlü Fransız yazarı Balzac, o derece borçluydu ki, kapısı çalındıkça açmazdı (Günümüzde Balzac Müzesi). Balzac, edebi dehasıyla büyük gelirler elde etse de antika eşyalara, pahalı kıyafetlere ve lüks harcamalara olan zaafı yüzünden kazandığından fazlasını harcamaya devam etmiştir. Matbaa, ananas serası ve gümüş madeni gibi ticari girişimleri de başarısızlıkla sonuçlanınca 1850 yılında hayatını kaybettiğinde ardında yine yüklü miktarda ödenmemiş borç bırakmıştır. (*)

Balzac'ın borç ve para temasını işlediği "Cesar Birotteau" ve Eugenie Grandet romanları ile borçtan kaçış taktiklerini mizahi bir dille anlattığı "Beş Para Ödemeden Borç Ödeme Sanatı" kitabı, borçlarından ne kadar muzdarip olduğunun göstergesi değil midir?

Abraham Lincoln. (Vikipedi)

- Abraham Lincoln, 1861-1865 yılları arasında görev yapan Amerika Birleşik Devletleri'nin 16. Başkanı ve ülkenin ilk Cumhuriyetçi başkanıdır.Amerikan İç Savaşı sırasında Amerikalıları anayasal bir birlik olarak yönetmiş, köleliğin kaldırılmasında kilit rol oynamış, 1865 yılında bir suikast sonucu hayatını kaybetmiştir.

Abraham Lincoln, gençliğinde, ayyaş bir ortakla birlikte bakkal dükkanı açmış. İşler bozulmuş, ortağı ölmüş, borçları ödemek de Lincoln'a kalmıştı. Hukukçu olan Lincoln, istese bu borçlardan hukuki oyunlarla kurtulabileceği halde, Lincoln tutumlu davranmış, para biriktirmiş ve tam on bir sene uğraşarak borçlarını faizleri ile birlikte ödemişti.

Lincoln'un karısı da borca batmış, borçlarını ödemek için elbiselerini, kürklerini ve mücevherlerini satmak zorunda kalmıştı. Beyaz Saray'dan ayrılırken, paraya ihtiyacı yüzünden ölen kocasının markasını taşıyan gömleklerini dahi satmıştı.


General Grant. (Vikipedi)

- Hiram Ulysses Grant (1822-1885), Amerikan İç Savaşı sırasında Kuzeyli(Birlik) ordularının başkomutanlığını üstlenen kahraman general, rakibi olan General Lee'yi mağlup ederek, Amerika Birleşik Devletleri'nin 18. Başkanı seçilmiştir.

Başkanlıktan sonra ömrünün son senelerinde iki kişi Grant'ı iş hayatına sürüklemişler ve onun temiz şöhretini türlü türlü kirli işlere alet ederek Amerika halkının 16 milyon dolarını soymuşlardı. Daha sonra felaket baş gösterdiğinde  Grant, çiftliğini, Philadelphia ve New York'taki evlerini hatta kılıçlarını ve kendisine hediye edilen savaş hatıralarını verip borç yükünden kurtulmaya çalışmıştır. 

General Grant'ın beş parası kalmadıktan başka, kanserden de ölüyordu. Öldükten sonra, karısının yoksulluk içinde kalacağını anlayıp hatıralarını yazmaya karar verdi. Kanser ilerledikçe de yazmaya devam etti, son bölümü ölümünden üç gün önce bitirdi. Mark Twain bu eseri yayımlamış ve General Grant'ın karısına yarım milyon dolar telif hakkı vermişti. 

Tarihin tozlu raflarında yer alan bu ünlülerden başka, günümüzde iflas eden ve ağır borç yükü altına giren ünlüler de vardır. Michael Jackson, Mike Tyson, Nikolas Cage bunlardan sadece birkaçıdır. Ne demeli bilmem ki? "Borç alan dert alır" demekten başka...


Kaynaklar:

(*) theatlantic.com, Haziran 1886 Sayısı.

- Dale Carnegie, MEŞHUR ADAMLARIN MEÇHUL TARAFLARI. DORSİLON Yayınları. Ağustos 2026.

- Vikipedi.